Nervürlü donatının kenetlenme boyunu (ℓb) ve bindirmeli ek boyunu (ℓ0) TS 500 (Şubat 2000) Bölüm 9’a göre hesaplar; binalar için Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2018’in (TBDY 2018) ek koşullarını gösterir. Her sonucun yanında dayandığı madde numarası verilir.
TBDY 2018 Md. 7.2.5.1: binalarda C25’ten düşük beton kullanılamaz.
TS 500 Md. 6.2.5
TS 500 Md. 9.2.5.1: merkezleri arası en az 1,5 ℓ0 olan ekler şaşırtılmış sayılır.
Konum II: betonlama sırasında eğimi yatayla 45°–90° arasında olanlar ile, daha az eğimli veya yatay olup kesitin alt yarısında ya da kesitin serbest üst yüzünden 300 mm’den daha uzakta olan çubuklar.
Sonuç
Kenetlenme boyu ℓb
–
En küçük bindirme boyu ℓ0
–
5 cm’e yukarı yuvarlanmış ℓ0
–
Tüm çaplar için tablo
| Ø (mm) | ℓb (mm) | ℓ0 (mm) | ℓ0 / Ø | Yuvarlanmış (cm) |
|---|
Hesaplanan değerler standartta verilen alt sınırlardır. Uygulamada projede gösterilen ek yeri ve bindirme boyu esastır; ekte yapılacak her değişiklik için proje mühendisinin onayı gerekir (TS 500 Md. 9.2.1).
Kenetlenme ve bindirme boyu nasıl hesaplanır?
Aşağıdaki bağıntılar TS 500 (Şubat 2000) metninden alınmıştır; madde numaraları parantez içinde verilmiştir.
fctk = 0,35 √fck [MPa] (TS 500 Denk. 3.1)
fctd = fctk / γmc , fyd = fyk / γms (TS 500 Denk. 6.2)
γmc = 1,5 yerinde dökülen beton; 1,4 öndökümlü; γms = 1,15 (Md. 6.2.5)
ℓb = 0,12 (fyd / fctd) Ø ≥ 20 Ø (Denk. 9.1, Md. 9.1.2.1)
Konum I: × 1,4 Konum II: × 1,0
Beton örtüsü < Ø veya net aralık < 1,5 Ø: × 1,2
32 mm < Ø ≤ 40 mm: × 100 / (132 − Ø)
Çekme donatısı: ℓ0 = α1 ℓb , α1 = 1 + 0,5 r (Denk. 9.2, Md. 9.2.5.1)
Bütün kesiti çekme taşıyan elemanlarda α1 = 1,8
Konum I çubuklarında ℓ0, 1,4 çarpanıyla artırılır
Uçlar kancalı ise ℓ0, ¾'üne kadar azaltılabilir
Basınç donatısı: ℓ0 ≥ ℓb ve ℓ0 ≥ 300 mm (Md. 9.2.6.1)
Konum I katsayısı TS 500’de hem Md. 9.1.2.1’de (ℓb için) hem de Md. 9.2.5.1’de (ℓ0 için) geçer. Araç bu çarpanı bir kez uygular: ℓb Konum I için 1,4 ile çarpılır, ℓ0 bu ℓb üzerinden hesaplanır.
Örnek
C25 beton, B420C donatı, Ø14, yerinde dökme beton, Konum II, aynı kesitte donatının %50’si ekleniyor: fctd = 0,35 × √25 / 1,5 = 1,167 MPa; fyd = 420 / 1,15 = 365,2 MPa; ℓb = 0,12 × 365,2 / 1,167 × 14 = 526 mm (37,6 Ø; 20 Ø = 280 mm koşulu sağlanıyor). α1 = 1 + 0,5 × 0,5 = 1,25; ℓ0 = 1,25 × 526 = 657 mm.
TS 500’deki diğer koşullar
- Bindirme boyunca sargı donatısı bulundurulmalıdır: çapı en az eklenen donatı çapının 1/3’ü veya Ø8; bindirme boyunca en az 6 adet; aralığı eleman yüksekliğinin 1/4’ünden ve 200 mm’den fazla olmamalıdır (Md. 9.2.5.1). Basınç donatısı eklerinde bu aralık d/4’ten az olmalıdır (Md. 9.2.6.1).
- Basınç donatısındaki bindirmeli eklerde kanca yapılmamalıdır. Çapı 30 mm’den büyük olan donatı çubuklarına bindirmeli ek yapılamaz; bu çubuklar yeterliliği deneylerle kanıtlanmış özel manşonlarla eklenmelidir (Md. 9.2.6.1).
- Eklenen iki çubuk arasında aralık bırakılması gerekiyorsa bu aralık bindirme boyunun 1/6’sından ve 100 mm’den fazla olmamalıdır. Demet donatıda bireysel çubuklar için bindirme boyu %20 artırılır (Md. 9.2.2).
- Manşonlu eklerin, çubuğun minimum karakteristik akma dayanımının 1,25 katı dayanıma sahip olduğu deneylerle kanıtlanmalıdır (Md. 9.2.3).
TBDY 2018’deki ek koşullar (binalar)
- Kolon boyuna donatılarının bindirmeli ekleri, kolonun serbest yüksekliğinin orta üçte birlik bölgesinde yapılır; bindirme boyu ℓb‘den küçük olamaz; ek boyunca enine donatı aralığı kolonun en küçük boyutunun 1/3’ünden ve 150 mm’den büyük olamaz (Md. 7.3.3.1). Bu koşullar süneklik düzeyi sınırlı kolonlar için de geçerlidir (Md. 7.7.3).
- Bindirmeli ek yapılan kolon kesitlerinde toplam boyuna donatı oranı %6’yı geçemez (Md. 7.3.2.2).
- Kirişlerde sarılma bölgeleri, kolon-kiriş birleşim bölgeleri ve açıklık ortasında alt donatı bölgeleri gibi donatının akma durumuna ulaşma olasılığı bulunan kritik bölgelerde bindirmeli ek yapılamaz. Bu bölgeler dışındaki eklerde ek boyunca özel deprem etriyeleri kullanılır; aralıkları kiriş yüksekliğinin 1/4’ünü ve 100 mm’yi aşamaz (Md. 7.4.3.2). Bu koşullar süneklik düzeyi sınırlı kirişler için de geçerlidir (Md. 7.8.3).
- Kenetlenme boyları, yönetmelikte aksi belirtilmedikçe TS 500’e göre hesaplanır (Md. 7.2.6).
Kaynaklar
- TS 500 Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları, Türk Standardları Enstitüsü, Şubat 2000 — Md. 3.3.2, 6.2.5, 9.1, 9.2.
- Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, Resmî Gazete 18.03.2018, Sayı 30364 (Mükerrer) — Md. 7.2.5, 7.2.6, 7.3.2.2, 7.3.3.1, 7.4.3.2, 7.7.3, 7.8.3.