BİNALARIN DEPREME KARŞI DAYANKLILIĞININ İNCELENMESİ

Binaların depreme karşı dayanıklı olup olmadığı konusu Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği-2018 esaslarına göre yapılacak “Performans Analizi” ile incelenmektedir.

Daha basit bir inceleme olan “Riskli Yapı Tespiti” ise binanın depreme karşı dayanıklılığı hakkında bilgi vermeyen, 6306 sayılı kanuna göre yapının yıkılıp yıkılmamasına karar vermek üzere yapılan bir çalışmadır.

Bunlar dışında uzman olmayan kişilerce önerilen değerlendirmelere itibar edilmemelidir.

PERFORMANS ANALİZİ

Performans analizinde amaç, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (2018) esaslarına uygun olarak, tasarım depremine göre mevcut yapıda bulunan bütün yapısal elemanların alacakları hasarları tespit edip, yapı ile ilgili kontrollü hasar (can güvenliği) veya göçme bölgesi sonuçlarına ulaşmaktır. Yapılan analiz sonucunda yapının kontrollü hasar bölgesinde kalmaması (can güvenliğini sağlamaması) durumunda, güçlendirme veya yapının yıkımı seçeneklerinden biri seçilir. Güçlendirilmesine karar verilen yapının güçlendirme tasarım ve hesapları, yalnızca performans analizi sonucu elde edilen bilgiler doğrultusunda yapılabilir.

1) Mevcut projenin elde edilmesi, yoksa rölöve alınması ve yapısal sistemin tanımlanması

2) Temel sisteminin ve zemin özelliklerinin saptanması (zemin sondajı, arazi deneyleri ve laboratuvar çalışmalarının yapılması)

3) Varsa yapıdaki mevcut hasarın ve daha önce yapılan değişikliklerin/tadilatların belirlenmesi

4) Beton dayanımının belirlenmesi(Her kattan yönetmelikte belirtilen koşullarda kolon veya perdelerden karot alınarak)

5) Her katta donatı durumunun tespiti (Sıyırma, tarama metotları ve malzeme deneyleri ile)

6) TBDY 2018 analiz koşullarına göre bilgisayar programında modelleme

7) Sonuç (TBDY 2018`e göre):

*Yapıda kontrollü hasar (KH) oluşması: Can güvenliği sağlanıyor

* Yapıda göçme durumu: Can güvenliği sağlanamıyor. Güçlendirme veya yıkım yöntemlerinden birisi seçilir. Talep edilmesi halinde, güçlendirme projesi ile birlikte maliyet analizi çıkarılarak yıkım ve yeniden yapım maliyeti ile kıyas yapılır.

RİSKLİ YAPI TESPİTİ

Riskli yapı tespitinde; yapının tümüne hızlıca bakarak binanın yıkılması veya yıkılmamasına karar verilmektedir. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (2018) esasları uygulanmaz. Performans analizine göre daha basit bir analiz olup, bu tespit ile yapılan analiz sonuçları referans alınarak güçlendirme projesine yönelik tasarım ve hesap yapılamaz. 10 kattan az olan yapılar için çalışmalar sadece inceleme katında yapılır. Mevcut yapı yıkılmak isteniyorsa tercih edilebilir. Yapının depreme karşı dayanıklı olup olmadığı ile ilgili bilgi vermez.

1) Mevcut projenin elde edilmesi, yoksa rölövenin çıkarılması

2) İnceleme katında beton dayanımının belirlenmesi (karot-test çekici ile)

3) İnceleme katında donatı durumu tespiti (Sıyırma ve tarama yönetimi ile )

4) Bilgisayar programında modelleme

5) Sonuç:

Yapı için kullanılabilir veya yıkım kararı verilir. Riskli bulunması durumunda en geç 3 ay içerisinde yıkılır.

TMMOB
İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI
İZMİR ŞUBESİ / 17 Ocak 2021

“

İsterseniz buraya TIKLAYARAK da alıntıladığımız bu bilgilere ulaşabilirsiniz.

Ayrıca riskli yapı tespiti hakkında daha geniş bilgi sahibi olmak isterseniz; “Riskli Yapı Tespiti Nedir” konulu yazımızı da buraya tıklayarak okuyabilirsiniz.

Deprem Performans Analizi Nedir?

Deprem (Bina) Performans Analizi, mevcut bir yapının deprem, kullanım yükleri ve çevresel etkiler karşısında ne kadar güvenli olduğunu, nasıl davrandığını ve hangi seviyede hasar alacağını sayısal ve mühendislik hesaplarıyla ortaya koyan kapsamlı bir değerlendirme sürecidir.

Bu analiz sadece “bina sağlam mı?” sorusuna cevap vermez. Aynı zamanda:

 -Deprem sırasında hangi elemanların (kolon, kiriş, perde) ne kadar zorlanacağını

– Binanın göçme riski olup olmadığını

– Olası depremde hasar seviyesini

– Gerekirse güçlendirme ihtiyacını

bilimsel olarak ortaya koyar.

Bu süreç TBDY 2018 (Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği) esas alınarak yapılır ve mühendislik açısından en kritik değerlendirme yöntemlerinden biridir.

Bina Performans Analizi Neden Yapılır?

Bazı olumsuz gözlemsel tespitler sonucunda yapılması tavsiye edilir ancak mevcut bir çok koşul göz önüne alındığında olumsuz bir gözlem olmasa dahi yaptırılması değerlendirilebilir. Bu değerlendirme için de uzman ve yetkili kişilerden fikir veya hizmet alınabilir.

Bu analiz şu amaçlarla yapılır:

• Binanın deprem güvenliğini belirlemek
• Olası deprem davranışını görerek zayıf noktaları belirlemek ve olası can ve mal kaybı riskini azaltmayı hedeflemek,
• Güçlendirme, yıkım gerekip gerekmediğini anlamak

Hangi Binalar İçin Yapılır?

Performans analizi yalnızca yeni binalar için değil, özellikle mevcut yapılar için yapılır:

• 2000 öncesi yapılmış binalar(Bu konuda yazımızın en başında belirttiğimiz yazıyı incelemenizi özellikle tavsiye ederiz.)
• Çeşitli düzensizliklerin yer aldığı binalar(yumuşak kat, kısa kolon vb.)
• Deprem sonrası hasar görmüş yapılar (Hasar görmüş bir binanın – orta hasar veya daha kötü durumdaki binalar – performans analizi yapılamaz ancak orta hasarlı ise güçlendirme yapılabilirliği incelenir. Yazının başlarındaki “Önemli Not” kısmını inceleyiniz.)
• Projesi eksik veya bilinmeyen binalar
• Herhangi olumsuz gözlemsel tespitlerin bulunduğu binalar (Bu konuda sitemizde yer alan testi de inceleyebilirsiniz.)

Bu konuda yazımızın en başında da belirttiğimiz “Bir Binanın Depreme Dayanıklı Olup Olmadığı Nasıl Anlaşılır?” konulu  yazımızı da incelemenizi özellikle tavsiye ederiz.

Bina Performans Analizi Nasıl Yapılır?

Bu süreç birkaç aşamadan oluşur ve tamamen teknik mühendislik çalışmasıdır.

1. Ön İnceleme (Bina Tanıma)

Binanın:

• Yaşı
• Kat sayısı
• Taşıyıcı sistemi
• Projesi
• Zemin durumu

incelenir.

Amaç: Binayı “kağıt üzerinde” tanımaktır.

2. Yerinde Gözlem ve Rölöve

Mühendisler binayı yerinde inceler:

• Kolon ve kirişlerde çatlak var mı?
• Beton yüzeyinde dökülme var mı?
• Donatıya işaret eden deformasyonlar var mı?
• Kat planı gerçekten projeye uygun mu?

Bu aşama binanın gerçek durumunu ortaya çıkarır.

3. Malzeme Testleri

Binanın dayanımı sadece gözle anlaşılmaz.

Bu yüzden:

 – Beton karot numunesi alınır.

– Çelik donatı test edilir.

– Sıyırma işlemi ile donatı çap ve aralıkları incelenir.

– Laboratuvar ortamında testler yapılır.

Sonuç: Malzeme kalitesi; beton kalitesi, donatı kalitesi netleşir.

4. Zemin Etüdü

Binanın oturduğu zemin en kritik faktördür.

Bu aşamada:

• Zemin sınıfı belirlenir
• Sıvılaşma riski incelenir
• Yeraltı su seviyesi analiz edilir

Zayıf zemin, güçlü binayı bile riskli hale getirebilir.

5. Bilgisayar Modelleme

Binanın 3 boyutlu modeli oluşturulur.

Yazılımlar:

 – ETABS

– SAP2000

– Sta4Cad, IdeCad gibi programlar

Bu modelde:

• Deprem yükleri uygulanır
• Kolon-kiriş davranışı simüle edilir

6. Performans Analizi Hesapları

Burada bina farklı deprem senaryolarına sokulur.

7. Raporlama

Tüm veriler bir rapor haline getirilir:

• Binanın risk durumu
• Hasar tahmini
• Güçlendirme önerileri
• Yasal uygunluk durumu

Performans Seviyeleri

Burada verilen kurallar betonarme, önüretimli betonarme ve çelik binalar için geçerlidir. Yığma
binalarda uygulanacak kurallar farklıdır.

Bir bina genelde şu seviyelerde değerlendirilir:

1. Mevcut Binalarda Sınırlı Hasar Performans Düzeyi

2. Mevcut Binalarda Kontrollü Hasar Performans Düzeyi

3. Mevcut Binalarda Göçmenin Önlenmesi Performans Düzeyi

4. Göçme Durumu

Bu seviyeler için daha detaylı bilgiye, TBDY – 2018‘de yer alan “15.8. MEVCUT BİNALARIN DEPREM PERFORMANSININ BELİRLENMESİ” başlığından inceleyebilirsiniz.

Ayrıca Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği‘nde yer alan “BÖLÜM 15 – DEPREM ETKİSİ ALTINDA MEVCUT BİNA SİSTEMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GÜÇLENDİRME TASARIMI İÇİN ÖZEL KURALLAR” kısmını da genel olarak inceleyebilirsiniz.

Performans Analizi ile Riskli Yapı Tespiti (Deprem Testi) Aynı Şey mi?

Hayır.

• Riskli Yapı Tespiti → daha basit, hızlı kontrol
• Performans Analizi → detaylı mühendislik hesapları içerir

Performans analizi çok daha kapsamlıdır.

Bu konuda da yazımızın en başında da belirttiğimiz “Bir Binanın Depreme Dayanıklı Olup Olmadığı Nasıl Anlaşılır?” konulu  yazımızı da incelemenizi özellikle tavsiye ederiz ve yazı başlarında yer alan karşılaştırmayı inceleyebilirsiniz. Hatırlatmalıyız ki; riskli yapı tespiti için başvuru mercii resmi kurumlardır ve çıkabilecek yıkım kararını göz önünde bulundurmanız gerekir.  Daha kapsamlı bilgiler için önerdiğimiz yazıları okumanızı tekrar tavsiye ederiz.

Deprem Yönetmeliği ile İlişkisi

Türkiye’de bu analizler:

• TBDY 2018 esas alınarak yapılır
• Her bina türü için farklı hesap yöntemleri içerir
• Mevcut binaların gerçek durumunu ortaya çıkarır

Bu yönetmeliğe dayanmayan ve uzman yetkili olmayan kişi veya kurumların yaptığı analizler güvenli değildir.

Bina Performans Analizinin Önemi

Bu analiz sadece teknik bir işlem değildir.

Hayati sonuçlar doğurur:

 – İnsan hayatını korur.

– Riskli binaları ortaya çıkarır.

– Kentsel dönüşüm sürecini başlatabilir.

– Can ve mal kayıplarını azaltır.

Özellikle deprem bölgelerinde kritik bir güvenlik aracıdır.

Sık Yapılan Hatalar

“İskanı varsa bina sağlamdır”

Teoride doğru ancak uygulamada yanlış. (Maalesef)

“Yeni bina risk taşımaz”

Yanlış. (Maalesef)

“Gözle bakarak anlaşılır”

Yanlış. (Örneğin; Bizim binayı 2. katta oturan arsa sahibi yapmış, çok sağlam yapmış betona çivi bile zor giriyor. Genelde böyle şeyler duyarız ama yine de tek başına bu argümana güvenilmemelidir.)

Performans Analizi Ne Kadar Sürer?

Genelde:

• Küçük binalar: 7–10 gün
• Büyük yapılar: 2–4 hafta

Laboratuvar süreci süreyi etkileyebilir. Süreyi etkileyecek bir çok etken vardır, bu süreler ortalama sürelerdir.

Kimler Yapar?

Bu analiz:

 – SİM (Serbest İnşaat Mühendisliği) ve İTB(İşyeri Tescil Belgesi) olan İnşaat Mühendisliği ofisleri

tarafından yapılabilir.

 – Üniversiteler yapabilir.

Resmi kurumlardan veya uzmanlardan bu konuda muhakkak bilgi alınız.

(Araştırınız, değişkenlik gösterebilir)

Sonuç

Bina Performans Analizi, bir yapının deprem karşısındaki gerçek durumunu ortaya koyan en kapsamlı mühendislik değerlendirmesidir. Sadece mevcut durumu değil, gelecekte olabilecek riskleri de öngörerek can güvenliği için kritik bir karar mekanizması oluşturur.

>>Faydası olabilecek diğer tüm kaynaklara BURAYA TIKLAYARAK ulaşabilirsiniz<<<

       – Konuyla ilgili eksik veya yanlış olduğunu düşündüğünüz hususlar varsa yorumlarda paylaşabilirsiniz. 

       – Konuyla ilgili daha detaylı bilgi edinmek için sitemizde arama yapabilir veya yazının hemen altında yer alan “İlgili Diğer İçerikler” bölümündeki yazıları inceleyebilirsiniz.